* ( مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلا يُجْزى إِلَّا مِثْلَها وَمَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيها بِغَيْرِ حِسابٍ ) * ظاهر آيه آنست كه مراد از * ( « بِغَيْرِ حِسابٍ » ) * بىپايان و بسيار است . عمل مؤمن در دنيا از حيث زمان و كمّ و كيف محدود است . ولى اجر او در آخرت بىپايان و وسيع و متنوع و رنگارنگ است . اين اجر در مقابل آن عمل مسلَّما به غير حساب است . و با آن مقايسه نميشود . اگر گوئى در آيات شريفه ميخوانيم * ( حَدائِقَ وَأَعْناباً . وَكَواعِبَ أَتْراباً وَكَأْساً دِهاقاً ) * . . . * ( جَزاءً مِنْ رَبِّكَ عَطاءً حِساباً ) * نباء : 32 - 36 اين آيات و غير آنها روشن مىكند كه اجر آخرت با حساب است نه بىحساب ؟ . گوئيم اين حساب راجع باصل استحقاق است يعنى بهشت در مقابل ايمان و عمل است نه راجع بكثرت و بىپايان بودن آن . مؤيّد اين مطلب آنست كه در عمل بد يك مجازات و در كار خوب ده برابر است . امّا در بارهء دنيا بعقيدهء نگارنده مراد از به غير حساب ، به غير مقايسه با تلاش و سعى است . توضيح آنكه عدّه‌اى از مردم روزى و درآمدشان با مقايسهء تلاش آنهاست مثلا مزدوران و كارمندان و غيرهم در مقابل كار و تلاشى كه ميكنند بهره و روزى متناسب با كار بدست مياورند ولى تجّار و غير آنها مثلا چند روز سعى ميكنند صدها برابر كارشان بهره بدست مياورند و يا عدّه‌اى ارث مىبرند ، گنج پيدا ميكنند و مال بدست مياورند اين گونه مردم در رسيدن برزق يا تلاش ندارند و يا تلاششان نسبت به بهره خيلى كم است و اين است معناى * ( يَرْزُقُ مَنْ يَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ ) * و چون همه مشمول اين حكم نيستند لذا قيد * ( « مَنْ يَشاءُ » ) * جاى خود را ميگيرد . مثلا در كريمهء * ( قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ وَتُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ ) *